Sprawozdanie z konferencji naukowej Szanse, możliwości, zagrożenia współczesnej literatury

Literatura stanowi znaczną część kultury, z kolei rozwijająca się technologia, a także nowe media, wkraczające w naszą codzienność, zmieniają nie tylko dotychczasowe przyzwyczajenia oraz sposób pracy czy myślenia, ale także wpływają na literaturę.

Właściwie od wielu dekad (nawet w czasach „przedcyfrowych”) literatura ulegała technologicznym wpływom z zewnątrz. Pojawienie się radia, kina, następnie telewizji, komputera i Internetu spowodowało, że nie tylko czytamy inaczej, ale również mamy okazję do obcowania z zupełnie innymi formami dzieł literackich, okołoliterackich, a nierzadko również paraliterackich. Kultura, czy też sztuka słowa, pod naporem rozwijającej się w szybkim tempie technologii, domaga się współcześnie dookreślenia dokładnej kondycji oraz pozycji, w jakiej się znajduje. Wiąże się to także z postawieniem pytań o status literatury, autora i odbiorcy, czy wręcz o sytuację całego środowiska literackiego i komunikacji literackiej.

Podejmując się tych rozważań, Koło Literackie Anafora zorganizowało 26 maja 2017 roku, na Wydziale Filologiczno-Historycznym Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, I Ogólnopolską Konferencję Naukową Szanse, możliwości, zagrożenia współczesnej literatury. Konferencja została objęta Honorowym Patronatem Jej Magnificencji Rektor AJD, dr hab., prof. AJD Anny Wypych-Gawrońskiej, a w tym roku opatrzona podtytułem: Anomalie, parodie i znaki. In memoriam Lucinae Rożek. W ten sposób upamiętniono postać zmarłej 20 lutego 2016 roku dr hab., prof. AJD Lucyny Rożek, która była wieloletnim pracownikiem naukowym Akademii, założycielką i kierownikiem Zakładu Teorii Literatury w latach 1996-2011. Profesor Rożek była promotorką i recenzentką wielu rozpraw magisterskich oraz doktorskich, autorką serii wydawniczej „Prace Interdyscyplinarne”. Napisała cztery monografie własne, współredagowała cztery tomy prac zbiorowych.

Do jej ostatnich publikacji należą m.in. Antropologia kultury mieszczańskiej (wydana w roku 2016, pod wspólną redakcją z dr Joanną Ławnikowską-Koper) i Postmodernistyczne paradygmaty kultury i literatury (2013). Zorganizowała dziewięć międzynarodowych konferencji o charakterze interdyscyplinarnym w kraju oraz była współorganizatorem i koordynatorem pięciu międzynarodowych na Krymie (poświęconych twórczości Adama Mickiewicza). Konferencja z 17 listopada 2014 roku, zatytułowana Anomalie, parodie i znaki hiperrzeczywistości w tekstach literatury postmodernistycznej stała się inspiracją dla pierwszej edycji Szans, możliwości, zagrożeń współczesnej literatury.

Podczas uroczystego otwarcia konferencji JM Rektor AJD oraz Dziekan Wydziału Filologiczno-Historycznego, dr hab., prof. AJD Agnieszka Czajkowska, podkreślały wkład profesor Rożek w rozwój polskiej myśli literaturoznawczej. Dziekan ze wzruszeniem wspominała charyzmatyczną mentorkę wielu częstochowskich akademików z Zakładu Teorii Literatury. Postać i sylwetkę naukową profesor Rożek, podczas wykładu inauguracyjnego, przedstawił dr hab., prof. AJD Artur Żywiołek, opowiadając o trzech charakterystycznych metodologiach, jakimi kierowała się w badaniach. Gościem honorowym konferencji była córka profesor Rożek, pani Beata Ostrowska, która wyraziła radość z zaproszenia i inicjatywy organizacji konferencji.

Młodzi badacze, reprezentujący ośrodki akademickie z całej Polski (Toruń, Poznań, Lublin, Warszawę, Kraków, Katowice, Kielce, Częstochowę), podjęli się refleksji nad współczesną literaturą oraz jej kulturowo-technologicznymi kontekstami, co zaowocowało spojrzeniem między innymi na związki literatury z nowymi mediami i najpopularniejszymi portalami społecznościowymi. Nie zabrakło też dociekań na temat nieoczywistych form literackich takich, jak liberatura, poezja migowa czy książka obrazkowa.

Nowomedialną perspektywę uzupełniły referaty poświęcone memom internetowym oraz wideostreszczeniom lektur szkolnych. Równie intrygujące spojrzenie na literaturę, nie tylko tę najnowszą, przyniosły wystąpienia skoncentrowane wokół krytyki i teorii literatury. Słuchacze mieli więc okazję do poznania współczesnych postaw wobec baśni (krytycznej, dekonstrukcji, parodii), spojrzenia na powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego z perspektywy psychoanalizy, prób rozstrzygnięcia sporu interpretacyjnego, jaki niegdyś rozgorzał pomiędzy esencjalistami a kontekstualistami.

Uczestnicy poznawali także aspekty intertekstualności w tekstach piosenek rapowych, charakterystykę polskiej powieści milicyjnej czy też obraz bluźnierstwa we współczesnej poezji polskiej na przykładzie wierszy m.in. Rafała Wojaczka. Wśród poruszanych w czasie obrad zagadnień pojawiły się rozważania na temat problematyki utworów Juli Zeh (powieść Corps delicti jako wizja nowego orwellowskiego świata), Krzysztofa Jaworskiego (intertekstualność w jego twórczości), Michaela Cunninghama (zagadnienie polifoniczności), Joanny Bator (kwestia spojrzenia na Japonię), Zdzisława Beksińskiego (figury zniekształceń i brzydoty w jego opowiadaniach) czy Ewy Ostrowskiej (problematyka anomalii cywilizacyjnych w okresie peerelowskim). Nie zabrakło również miejsca dla prezentacji wyników badań interdyscyplinarnych.

Podsumowując, konferencja naukowa Szanse, możliwości, zagrożenia współczesnej literatury była pełna ożywionych dyskusji i świeżego spojrzenia na prezentowane problemy. Dzięki temu organizatorzy z nadzieją patrzą na plany związane z wydaniem publikacji pokonferencyjnej, a także z organizacją drugiej edycji konferencji w przyszłym roku.

Obok Koła Literackiego Anafora współorganizatorami wydarzenia byli: Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, Instytut Filologii Polskiej i wchodzący w jego strukturę Zakład Teorii Literatury, a także Częstochowski Oddział Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza oraz Festiwal Dekonstrukcji Słowa „Czytaj!”. Organizatorzy dziękują za identyfikację wizualną Częstochowskiemu Kolektywowi Twórczemu WyTwórnia oraz patronom medialnym za wsparcie: wortalowi czeKultura.pl, Radiu Jura, Radiu Panorama, telewizji studenckiej DługoszTV oraz specjalistycznemu magazynowi poświęconemu literaturze i nowym mediom „Techsty”.

Oprac. Katarzyna Piotrowska, Michał Wilk
Fot. Marcin Szczygieł (pełna galeria)